Czynny żal podatnika. Co daje, kiedy działa, a kiedy jest za późno?

Brak deklaracji w terminie czy zaniżony podatek mogą skończyć się postępowaniem karnym skarbowym. Kodeks karny skarbowy daje jednak kilka sposobów na uniknięcie kary lub ograniczenie jej skutków. Kluczowe jest to, kiedy z nich skorzystamy.

1. Czynny żal (art. 16 k.k.s.)

Sprawca, który sam zawiadomi organ o popełnionym czynie, nie podlega karze. Warunki:

• Zawiadomienie trzeba złożyć, zanim organ uzyska udokumentowaną wiedzę o czynie albo rozpocznie czynności służbowe
• Należy ujawnić istotne okoliczności czynu, w tym osoby współdziałające
• Uszczuplony podatek trzeba zapłacić w całości w terminie wyznaczonym przez organ

Z czynnego żalu nie skorzysta m.in. osoba, która kierowała popełnieniem czynu, czy kierowała zorganizowaną grupą przestępczą.

W praktyce czynny żal polega na wykonaniu zaległego lub nieprawidłowo zrealizowanego obowiązku (np. złożenie deklaracji, wpłata podatku), a następnie na skierowaniu do właściwego organu skarbowego zawiadomienia zawierającego czynny żal i informację o wykonaniu obowiązku. Podatnik korzystający z czynnego żalu nie uzyska informacji zwrotnej – w tym wypadku brak informacji, to dobra informacja.

2. Korekta deklaracji (art. 16a k.k.s.)

Nie podlega karze sprawca, który złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji lub księgi. Warunki:

• Korekta musi być złożona, zanim wszczęto postępowanie przygotowawcze w sprawie tego czynu (i zanim czyn ujawniono w jego toku)
• Uszczuplony podatek trzeba zapłacić niezwłocznie, najpóźniej w terminie wyznaczonym przez organ
• Korekta musi być skuteczna według przepisów podatkowych – w czasie kontroli czy postępowania podatkowego możliwość jej złożenia jest ograniczona

3. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

Gdy postępowanie już trwa, podejrzany może złożyć wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Warunki:

• Wina i okoliczności czynu nie budzą wątpliwości
• Zapłata uszczuplonego podatku
• Wpłata kwoty odpowiadającej co najmniej najniższej grzywnie oraz zryczałtowanych kosztów

Największa zaleta: wyrok zezwalający na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie jest wpisywany do Krajowego Rejestru Karnego. Nie dotyczy jednak przestępstw skarbowych zagrożonych karą pozbawienia lub ograniczenia wolności, a także przestępstw powodujących uszczuplenie należności publicznoprawnej dużej wartości.

Czas ma znaczenie

Każde z tych narzędzi ma swój „moment”. Czynny żal i korekta działają tylko wtedy, gdy organ jeszcze nie wie o sprawie. Później zostają rozwiązania, które łagodzą skutki, ale nie zawsze pozwalają uniknąć wpisu do rejestru. Dlatego po wykryciu błędu w rozliczeniach warto działać od razu.

Jeżeli zauważyłeś nieprawidłowości w rozliczeniach lub otrzymałeś wezwanie w sprawie karnej skarbowej – skontaktuj się z kancelarią.